AKADEMIA MŁODYCH MENEDŻERÓW

SŁOWNICZEK POJĘĆ PODSTAWOWYCH [1] 

Akcja- papier wartościowy emitowany przez spółki, którego posiadanie nadaje status współwłaściciela firmy.

Akcjonariusz- wspólnik spółki akcyjnej, posiadacz akcji.

Bank- przedsiębiorstwo, które zajmuje się obsługą operacji pieniężnych (gotówkowych i bezgotówkowych); przyjmowaniem depozytów i udzielaniem kredytów.

Bank centralny- bank państwa, który prowadzi rachunki różnych instytucji państwowych, bank emisyjny- emituje pieniądz, bank banków- bank centralny nie obsługuje osób prywatnych tylko inne banki np. udziela im kredytów lub przyjmuje depozyty. W Polsce bankiem centralnym jest Narodowy Bank Polski.

Bankowość elektroniczna - nowoczesny rodzaj bankowości, pozwalający na korzystanie z usług bankowych za pomocą elektronicznych środków porozumiewania się (Internet, telefon, bankomat).

Banknot- pieniądz papierowy.

Bezrobocie- zjawisko braku pracy zarobkowej dla osób, które chcą się tej pracy podjąć. 

Biuro maklerskie- instytucja pośrednicząca w kupnie i sprzedaży papierów wartościowych na giełdzie.

Biuro informacji kredytowej - powołana przez banki instytucja zbierająca i udostępniająca dane na temat kredytobiorców.

Budżet- plan finansowy, zestawienie wpływów i wydatków w danym okresie.

Cena- wartość towaru lub usługi wyrażona w pieniądzu.

Czek- pisemna dyspozycja dla banku wypłacenia okazicielowi( lub wskazanej w czeku osobie) określonej sumy pieniężnej z rachunku wystawcy czeku.

Debet- różnica pomiędzy stanem środków pieniężnych na rachunku bankowym, a wydatkami z tego rachunku w okresie rozliczeniowym, potocznie „debetem” nazywane jest ujemne saldo na rachunku bankowym.

Deficyt- kwota o jaką wydatki budżetu przewyższają wpływy budżetowe w danym okresie rozliczeniowym. 

Dłużnik- osoba zobowiązana do spełnienia jakiegoś świadczenia na rzecz innej osoby np. oddania jakiejś kwoty pieniędzy. 

Dobra konsumpcyjne- dobra służące zaspokojeniu potrzeb człowieka, np. jedzenie, odzież, samochody itp.

Dobra komplementarne- dobra uzupełniające się, np. samochód i benzyna.

Dobra substytucyjne- dobra zastępujące się np. masło i margaryna.

Dochód- wszelkie wpływy jakie jednostka gospodarująca np. osoba fizyczna lub przedsiębiorstwo, uzyskują w pewnym okresie. Pomniejszane są o koszty ich uzyskania.

Dochód brutto - dochód przed odjęciem jakichkolwiek składek i podatków.

Dochód netto - dochód pomniejszony o należne składki i podatki.

Dywidenda- dochód uzyskiwany przez akcjonariuszy z tytułu posiadania akcji.

Giełda papierów wartościowych- zorganizowany rynek, na którym dokonywane są transakcje kupna lub sprzedaży papierów wartościowych, np. akcji, obligacji.

Inflacja- zjawisko wzrostu ogółu cen i spadku wartości pieniądza. Inflację może wywołać zbyt duża ilość pieniądza na rynku, wzrost cen surowców podstawowych lub zbyt duże wydatki publiczne w stosunku do możliwości ich finansowania.

Inwestowanie- odkładanie w czasie bieżącej konsumpcji środków finansowych i wykorzystywanie powstałych w ten sposób nadwyżek w sposób, który przyniesie zysk w przyszłości np. kupowanie akcji na giełdzie.

Karta płatnicza- karta, która umożliwia jej posiadaczowi podejmowanie gotówki z konta bankowego (za pomocą bankomatu) lub dokonywanie bezgotówkowej zapłaty za zakupy. 

Karta kredytowa- rodzaj karty płatniczej, która  umożliwia dokonywanie jej posiadaczowi zakupów towarów i usług na kredyt, który musi być spłacany miesięcznie w pewnej określonej wysokości.

Karta debetowa - rodzaj karty płatniczej, którą można dokonywać transakcji do wysokości salda specjalnego rachunku obsługującego kartę.

Konsumpcja- w ekonomii oznacza zużywanie dóbr w celu zaspokojenia potrzeb, np. zjedzenie kanapki, w celu zaspokojenia głodu.

Koszt alternatywny- koszt utraconych możliwości, powstaje gdy dokonujemy określonego wyboru i musimy zrezygnować z czegoś innego.

Kredyt- użyczenie określonej sumy pieniędzy lub towarów pod warunkiem zwrotu równowartości w określonym w przyszłości czasie wraz z odsetkami (kosztem kredytu).

Kredytobiorca - osoba pożyczająca pieniądze od kredytodawcy (np. banku).

Lokata terminowa- depozyt terminowy, suma pieniędzy, powierzona bankowi na przechowanie na określony czas i na określony procent (który zwiększy otrzymaną na końcu lokaty kwotę).

Menedżer- to osoba zarządzająca firmą,  jej podstawowymi zadaniami jest podejmowanie decyzji, planowanie i organizowanie.

Nadwyżka budżetowa- kwota, o którą wpływy budżetowe przewyższają wydatki poniesione w okresie rozliczeniowym.

Negocjacje – proces komunikowania się pomiędzy stronami w sytuacji częściowego konfliktu interesów, którego celem jest osiągnięcie porozumienia.

Numer Identyfikacji Podatkowej- numer, który jest nadawany przez urząd skarbowy indywidualnie każdemu podmiotowi (zarówno osobom fizycznym jak i firmom) płacącemu podatki.

Obligacja-papier wartościowy emitowany przez państwo, gminę lub przedsiębiorstwo, za pomocą którego emitent pożycza środki finansowe od kupującego obligację, ale zobowiązuje się je zwrócić odkupując obligację za określoną cenę w przyszłości. 

Odsetki- dodatkowa suma pieniędzy, którą musimy zapłacić za  pozyskanie kapitału, np. zaciągając kredyt lub którą otrzymujemy pożyczając komuś nasz kapitał np. zakładając lokatę.

Osoba fizyczna- każdy człowiek, od chwili narodzin aż do śmierci.

Osoba prawna- jednostka organizacyjna powołana w określonym celu, której przepisy prawa cywilnego nadały osobowość prawną, np. Skarb Państwa, spółka akcyjna, fundacje.  

Oszczędzanie- odkładanie pieniędzy, powstrzymywanie się od ich wydania.

Papier wartościowy- dokument potwierdzający prawa majątkowe jego posiadacza, np. akcje, obligacje.

Pieniądz- powszechnie akceptowany (z mocy prawa lub obyczaju) środek regulowania płatności za dobra i usługi.

Pieniądz elektroniczny- wartość pieniężna stanowiąca elektroniczny odpowiednik znaków pieniężnych.

Podatek- obowiązkowe świadczenie pieniężne na rzecz państwa lub samorządu lokalnego, ma charakter przymusowy, bezzwrotny, powszechny i nieodpłatny.

Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)- podatek od dochodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT)- podatek od dochodów osiąganych przez osoby prawne.

Podaż- ilość dóbr, którą producenci są gotowi dostarczyć na rynek przy różnych poziomach ceny.

Popyt- ilość dóbr, która konsumenci chcą i mogą kupić przy różnych poziomach ceny. 

Prowizja- wynagrodzenie za pośrednictwo w zawieraniu transakcji, ustalana jest procentowo od wartości transakcji.  

Przedsiębiorstwo- wyodrębniona, prawnie, organizacyjnie i ekonomicznie jednostka prowadząca działalność gospodarczą w celu osiągnięcia zysku.

Przedsiębiorstwo państwowe- przedsiębiorstwo, którego Skarb Państwa jest właścicielem lub posiada większościowy pakiet akcji.

Przelew- przeniesienie sumy pieniędzy z jednego konta na drugie, forma rozliczenia bezgotówkowego.

Przychód- wszelkie wpływy uzyskane przez osobę fizyczną lub prawną w określonym czasie. Jeśli od przychodu odejmiemy koszty jego uzyskania otrzymujemy dochód.

Rachunek a vista – rachunek bankowy, który umożliwia właścicielowi dysponowanie pieniędzmi w każdej chwili.

Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy (ROR) – rachunek służący do gromadzenia środków finansowych i przeprowadzania rozliczeń pieniężnych (np. oplaty za czynsz, energię, telefon).

Rynek – ogół transakcji kupna i sprzedaży zawieranych na pewnym terytorium w określonym czasie, decyzje kupna i sprzedaży kształtują popyt oraz wpływają na poziom cen dóbr i usług.

Spółka – określony w umowie związek najczęściej dwóch lub więcej osób mający służyć osiągnięciu wspólnego celu. Wyróżniamy spółki akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością (z o. o.), komandytową, jawną, partnerską, cywilną.

Stopa bezrobocia – wyrażony w procentach stosunek liczby bezrobotnych do ogółu osób pracujących i bezrobotnych.

Stopa inflacji – wyrażony w procentach wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce.

VAT – podatek od towarów i usług - podatek nakładany na transakcję sprzedaży w procesie produkcji i dystrybucji.

Wierzyciel – osoba, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby (dłużnika).

Zobowiązanie – świadczenie, którego wierzyciel może żądać od dłużnika, a które dłużnik powinien spełnić   

[1] W ramach opracowania wykorzystane zostały materiały przygotowane przez Portal Edukacji Ekonomicznej NBP (www.nbpportal.pl)

Zapraszamy również do zapoznania się ze Słownikiem Pojęć Ekonomicznych dostępnym w portalu Narodowego Banku Polskiego.